دسته‌ها
مقالات

تنگی مجاری ادراری: درمان تنگی مجرای ادرار کودکان و بزرگسالان

کار اصلی مجرای ادراری در زنان و مردان، عبور دادن ادرار و خارج کردن آن از بدن است. این لوله نازک همچنین نقش مهمی در انزال مردان دارد. هنگامی که زخم ناشی از تورم، آسیب یا عفونت، جریان ادرار در این لوله را مسدود کند، به این وضعیت تنگی مجاری ادراری گفته می‌شود. برخی افراد دچار تنگی مجرای ادرار، احساس درد می‌کنند.

در شرایط عادی چه اتفاقی می‌افتد؟


در شرایط عادی، مثانه از طریق مجرای ادرار پر و سپس تخلیه می‌شود. مجرای ادرار در زنان بسیار کوتاه‌تر از مردان است. در مردان ادرار برای خروج از بدن مسافت بیشتری، از مثانه تا آلت تناسلی مردانه را طی می کند.

در مردان اول مجرای ادراری که ادرار از آن عبور می‌کند، مجرای خلفی نامیده می‌شود. مجرای خلفی شامل موارد زیر است:

  • گردنه مثانه (محل باز شدن مثانه)
  • مجرای ادراری پروستاتیک (بخشی از مجرای ادراری که از پروستات می‌گذرد)
  • مجرای غشایی
  • عضله‌ای به نام اسفنگتر ادراری بیرونی

تنگی مجرای ادراری که در اول مجرای ادرار، که ادرار از آن می‌گذرد اتفاق می‌افتد را تنگی خلفی می‌نامند.

در مردان، انتهای مجرای ادراری، مجرای قدامی نامیده می‌شود. پیشابراه یا مجرای قدامی شامل موارد زیر است:

  • مجرای بولبی (زیر اسکروتوم و پرینیوم، ناحیه بین اسکروتوم و مقعد)
  • مجرای آلت تناسلی (در انتهای آلت تناسلی)
  • مه آتوس (خروجی مجرا در سر آلت تناسلی مردانه)

تنگی که در آخر مجرای ادراری که ادرار از آن می‌گذرد رخ می‌دهد، تنگی قدامی نامیده می‌شود.

علل


علل تنگی مجاری ادراری

احتمال ابتلا به بیماری یا آسیب مجرای ادراری در مردان به دلیل طولانی‌تر بودن مجرای ادراری بیشتر است؛ به همین دلیل تنگی مجرای ادراری در مردان بیشتر دیده می‌شود و در زنان و نوزادان نادر است.

تنگی یا باریک شدن مجرای ادراری می‌تواند در هر نقطه‌ای از مثانه تا سر آلت تناسلی اتفاق بیفتد. باریک شدن مجرای ادرار، جریان ادرار به سمت بیرون را محدود کرده یا سرعت آن را کاهش می‌دهد. برخی از دلایل عمده آن عبارتند از:

  • آسیب به مجاری ادراری
  • عفونت‌هایی مانند بیماری‌های مقاربتی انتقالی
  • آسیب ناشی از ابزارهای جراحی
  • مشکلاتی که باعث تورم می‌شوند

در بیشتر موارد هیچ دلیلی برای تنگی مجرای ادراری یافت نمی‌شود.

در بزرگسالان، تنگی مجرای ادراری اغلب به دلایل زیر اتفاق می‌افتد:

  • آسیب ناشی از سقوط روی اسکروتوم یا پریمیوم
  • جراحی پروستات
  • برداشتن سنگ کلیه
  • گذاشتن سوند ادرار
  • سایر ابزارهای جراحی

تنگی مجرای ادراری خلفی

تنگی مجرای ادرار خلفی در اول مجرای ادرار اتفاق می‌افتد. این نوع از تنگی به دلیل آسیب‌های ناشی از شکستگی لگن (به عنوان مثال در تصادف با وسیله نقلیه یا حوادث صنعتی) رخ می‌دهد. در این موارد، مجرای ادرار کاملاً گسسته یا به طور کامل بریده و جدا شده است؛ بنابراین ادرار نمی‌تواند عبور کند. در این وضعیت باید از طریق شکم، یک سوند در داخل مثانه (لوله سوپراپوبیک) گذاشته شود یا از طریق آلت تناسلی به درون مثانه فرستاده شود. انجام این کار باعث می‌شود تا زمان برطرف شدن انسداد، ادرار تخلیه شود.

تنگی مجرای ادرار قدامی

تنگی مجرای ادرار در آخر مجرای ادرار رخ می‌دهد. این نوع از تنگی به دلایل زیر ایجاد می‌شود:

  • ترومای ناشی از آسیب دیدگی در حین باز بودن پاها (هنگامی که فرد در حالی که هر کدام از پاها در یک طرف بدن قرار دارد، روی یک شی سقوط کند)
  • ضربه مستقیم به آلت تناسلی
  • کاتتریزاسیون

علائم


ساده بگوییم، مجرای ادرار مانند شلنگ آب پاشی یک باغ است. هنگامی که در امتداد یک شلنگ گرفتگی وجود داشته باشد، مهم نیست که انسداد کم باشد یا زیاد، در هر صورت جریان آب کاهش پیدا می‌کند. هنگامی که انسداد به اندازه‌ای زیاد باشد که جریان ادرار را کاهش دهد، علائمی خواهید داشت. ممکن است مشکل در ادرار کردن، سوزش ادرار، تورم یا عفونت پروستات ایجاد شود. انسداد شدید که مدت طولانی به طول بیانجامد می‌تواند به کلیه آسیب برساند.

برخی از علائم عبارتند از:

  • ادرار خونی یا تیره
  • کاهش یا کندی در جریان ادرار
  • پاشیدن ادرار
  • درد در هنگام ادرار کردن
  • درد شکم
  • نشت مجرای ادراری
  • سوزش ادرار در مردان
  • تورم آلت تناسلی مردانه
  • از دست دادن کنترل مثانه

تشخیص


تشخیص تنگی مجاری ادراری

برای تشخیص تنگی در مجرای ادراری، چندین آزمایش وجود دارد از جمله:

  • معاینه بدنی
  • عکسبرداری از مجاری ادراری با اشعه ایکس و سونوگرافی
  • ارتروسکوپی برای مشاهده قسمت داخلی مجرای ادرار
  • رتروگراد مجرای ادراری

ارتروسکوپی

در این روش، پزشک به آرامی یک اسکوپ (یک وسیله مشاهده کوچک) کوچک انعطاف پذیر و آغشته شده با مواد روان کننده را درون مجرای ادرار قرار می‌دهد. اسکوپ به سمت بالا و به سوی محل تنگی مجرا حرکت می‌کند. این روش به پزشک اجازه می‌دهد تا ناحیه باریک شده را ببیند. این کار در مطب پزشک انجام می‌شود و به او اجازه می‌دهد تا درباره چگونگی درمان تنگی مجرای ادراری تصمیم بگیرد.

رتروگراد یورترو گرام

این آزمایش برای مشاهده اینکه چه تعداد انسداد در مجرای ادرار وجود دارد و این انسدادها در کجا قرار دارند و طول و شدت آن‌ها چقدر است، استفاده می‌شود. این روش به عنوان یک عمل عکسبرداری اشعه ایکس سرپایی انجام می‌شود. در این مورد، رتروگراد به معنای «در برابر جریان» ادرار است. رنگ کنتراست، ماده‌ای که می‌توان آن را زیر اشعه ایکس دید، از سر آلت تناسلی مردانه به مجرای ادراری تزریق می‌شود. برای تزریق آن از سوزن یا کاتتر استفاده نمی‌شود. این رنگ به پزشک اجازه می‌دهد تا تمام مجرای ادراری را ببیند و ناحیه باریک شده را تشخیص دهد. این آزمایش را می‌توان با یک آنتگراد یورتروگرام ترکیب کرد (آنتگراد به معنای «با جریان» ادرار است). رنگ وارد شده از پایین، به تدریج مجرای ادراری را پر می‌کند و به سمت بالا و به سوی ناحیه آسیب دیده حرکت می‌کند. رنگ وارد شده از بالا، مثانه و مجرای ادرار را پر می‌کند و به سمت پایین و به سوی ناحیه باریک شده حرکت می‌کند. انجام این آزمایش‌ها در کنار هم، به پزشک اجازه می‌دهد تا فاصله لازم برای برنامه ریزی عمل جراحی را پیدا کند.

همچنین اگر به مجرای ادراری شما آسیب وارد شده باشد، ممکن است این آزمایش اشعه ایکس را پس از درمان اضطراری انجام دهید. رنگ کنتراست را می‌توان از طریق سوندی که برای درمان قرار داده شده است، به مثانه وارد کرد.

راه‌های درمان تنگی مجاری ادراری


راه های درمان تنگی مجاری ادراری

بسته به میزان انسداد و اندازه بافت زخم، گزینه‌های درمانی بسیاری وجود دارد.

درمان شامل موارد زیر است:

  • تغییر حجم: بزرگ کردن محل تنگی با کشش تدریجی
  • یورتروتومی: برش ناحیه باریک شده با یک لیزر یا چاقو با استفاده از اسکوپ
  • عمل جراحی باز: برداشتن ناحیه باریک شده به وسیله عمل جراحی و اتصال مجدد و بازسازی آن، احتمالاً با پیوند (یورتروپلاستی)

هیچ دارویی برای کمک به درمان تنگی مجرای ادراری موجود نیست.

اگر تنگی مجرای ادراری را درمان کنید، همچنان در دفع ادرار مشکل خواهید داشت. ممکن است عفونت‌های ادراری و یا بیضه ایجاد شود و سنگ تشکیل شود. همچنین احتمال احتباس ادرار وجود دارد؛ زیر هنگامی که نمی‌توانید ادرار را دفع کنید، این امر منجر به بزرگ شدن مثانه و مشکلات کلیوی می‌شود.

درمان معمولاً در مطب اورولوژیست، با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. محل تنگی مجرای ادراری با استفاده از دیلاتورهای که «sounds» نامیده می‌شوند، به تدریج بزرگ و بزرگتر می‌شود. گذاشتن یک بالن مخصوص روی کاتتر نیز می‌تواند بافت را بکشد؛ اما این کشش در واقع یک درمان نیست و باید به طور مداوم تکرار شود. اگر تنگی مجرای ادراری به سرعت باز گردد، ممکن است برای پیشگیری از تنگی مجدد مجرا، به شما آموزش داده شود که چگونه گاه به گاه یک کاتتر را وارد مجرا کنید. عوارض جانبی شامل خونریزی و عفونت می‌باشند. گاهی اوقات ممکن است یک گذرگاه غلط یا کانال ادراری ثانویه ناشی از کشش تشکیل شود.

در درمان، از یک اسکوپ مخصوص استفاده می‌شود که در امتداد مجرای ادرار حرکت می‌کند تا محل باریک شدن آن را پیدا کند.

در انتهای سیستوسکوپ، از یک تیغه چاقو یا لیزر برای بریدن محل تنگی و ایجاد یک شکاف استفاده می‌شود. ممکن است برای باز نگه داشتن شکاف، یک کاتتر در مجرای ادراری گذاشته شود و اجازه داده شود تا به همین شکل بهبود پیدا کند. مدت زمان پیشنهادی برای گذاشتن لوله کاتتر برای تخلیه ادرار، بستگی به طول تنگی مجرای ادراری دارد.

برای درمان تنگی مجرای ادراری از عمل‌های بازسازی بسیاری استفاده شده است و برخی از آنها شامل یک یا دو عمل هستند. در تمام موارد، انتخاب روش ترمیم بر مبنای موقعیت و طول تنگی مجرای ادراری و میزان جدی بودن آن است. نمی توان گفت یک روش ترمیم واحد برای همه موارد مناسب است. دو نوع اصلی یورتروپلاستی عبارتند از یورتروپلاستی آناستوموز و یورتروپلاستی جایگزینی .

یورتروپلاستی آناستوموز

این عمل معمولاً برای تنگی مجرای ادراری کوتاه انجام می‌شود. در این مورد، یک برش بین اسکروتوم و رکتوم ایجاد می‌شود. سپس پس از برداشتن ناحیه دچار تنگی، می‌توان مجرای ادراری را مجدداً متصل کرد. این عمل معمولاً به صورت سرپایی و کوتاه مدت در بیمارستان انجام می‌شود؛ سپس یک کاتتر کوچک و نرم به مدت ۱۰ تا ۲۱ روز در آلت تناسلی مردانه باقی می‌ماند. پس از عکسبرداری اشعه ایکس برای اطمینان از بهبود عمل ترمیمی، این کاتتر برداشته می‌شود.

یورتروپلاستی جایگزینی

هنگامی که تنگی مجرای ادراری طویل باشد، می‌توان با انتقال بافت، بخش دچار تنگی در مجرای ادراری را جایگزین کرد. در موارد مشکل ممکن است لازم باشد ترمیم‌های جایگزینی انجام گیرد. این ترمیم‌ها باید توسط متخصص ارولوژی که دارای تجربه لازم در این جراحی‌ها است، انجام شود. در کل، میزان موفقیت این عمل‌ها بسیار خوب است. سه نوع عمل یورتروپلاستی جایگزینی عبارتند از:

  • پیوند آزاد
  • لبه‌های پوست
  • مرحله‌ای

پیوند آزاد

در این روش، قسمتی از مجرای ادراری با استفاده از بافت خود آن جایگزین می‌شود یا افزایش سایز پیدا می‌کند. ممکن است این بافت، پوستی باشد که از شافت آلت تناسلی گرفته شده یا در بیشتر موارد از مخاط باکال (گرفته شده از داخل گونه) باشد. ممکن است پس از عمل برای مدت کوتاهی در بیمارستان بستری شوید و به مدت ۲ تا ۳ هفته از سوند استفاده کنید.

لبه‌های پوست

در این عمل، لبه‌های پوست آلت تناسلی چرخانده می‌شوند تا بخش جدیدی از مجرای ادراری را ایجاد کنند. این عمل جراحی زمانی لازم است که تنگی مجرای ادراری طولانی باشد و شدت آن زیاد باشد. این عمل‌ها پیچیده هستند و باید توسط جراح دارای تجربه در جراحی پلاستیک انجام شوند. پس از عمل، مدت کوتاهی در بیمارستان بستری خواهید بود و باید به مدت ۲ تا ۳ هفته از سوند استفاده کنید.

مرحله‌ای

  • این عمل جراحی در مواردی استفاده می‌شود که بافت موضعی، به درد عمل پیوند آزاد یا لبه‌های پوست نخورد.
  • مرحله اول: قسمت زیرین مجرای ادرار باز می‌شود که طول کامل تنگی مجرای ادراری را نشان می‌دهد. مجرای ادراری باز، پیوند می‌خورد. بافت پیوند زده شده، سه ماه تا یک سال بعد بهبود پیدا کرده و رشد می‌کند. در طول این مدت شما با استفاده از یک روزنه جدید، پشت محل تنگی مجرای ادراری، ادرار خواهید کرد. ممکن است این موضوع بدین معنا باشد که مجبورید در طول مدت درمان خود، برای دفع ادرار حتما بنشینید.
  • مرحله دوم: چند ماه پس از عمل پیوند، مجرای ادراری بهبود یافته و نرم و انعطاف پذیر خواهد بود و پیوند داخل لوله شکل گرفته است. سپس مجرای ادرار به حالت عادی خود باز می‌گردد. به مدت ۱۰ تا ۲۱ روز یک کاتتر نرم و کوچک در آلت تناسلی قرار می‌گیرد.

پس از درمان


از آنجا که ممکن است تنگی مجرای ادراری پس از درمان مجدداً بازگردد، باید به صورت مداوم توسط یک متخصص ارولوژی چک آپ شوید. بعد از برداشتن کاتتر، پزشک از شما می‌خواهد تا در صورت لزوم با معاینات فیزیکی و اشعه ایکس، خود را چک آپ کنید. گاهی اوقات پزشک برای بررسی ترمیم مجاری، عکس برداری اشعه ایکس انجام می‌دهد. ممکن است در بعضی از بیماران، تنگی مجرای ادراری مجدداً باز گردد؛ اما به درمان اضافه نیازی نداشته باشد. اما اگر این تنگی باعث انسداد شود، می‌توان آن را با یورتروتومی یا افزایش حجم ، درمان کرد. ممکن است تکرار جراحی باز، برای بازگشت تنگی مجرای ادراری شدید لازم باشد.

پیشگیری


  • مراقب آسیب دیدگی مجرای ادرار و لگن خود باشید.
  • اگر خودتان کاتتریزاسیون را انجام می‌دهید، مراقب باشید.
  • از ژل‌های روان کننده استفاده کنید.
  • تا حد امکان از کاتتر کمتر و برای مدت زمان کوتاه‌تری استفاده کنید.
  • مراقب عفونت های مقاربتی باشید.
  • سوزاک یکی از شایع‌ترین دلایل تنگی مجرای ادراری است.
  • آنتی بیوتیک‌ها به جلوگیری از تنگی مجرای ادراری کمک می‌کنند.
  • استفاده از کاندوم در رابطه جنسی می‌تواند از ابتلا به عفونت در صورت آلوده بودن شریک جنسی، جلوگیری کند.
  • اگر مشکلی پیش آمد به سرعت از آنتی بیوتیک‌های مناسب استفاده کنید. تنگی مجرای ادراری مسری نیست؛ اما عفونت‌های مقاربتی انتقالی، مسری هستند.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *