دسته‌ها
مقالات

واریکوسل چیست؟ راه‌های تشخیص و درمان واریکوسل (واریس بیضه)

واریکوسل اتساع و پیچ‌خوردگی غیرعادی رگ‌هایی است که تخلیه کننده‌ی بیضه‌ها هستند. اینها در بند ناف اسپرماتیک یافت می‌شود و به آن شبکه پامپینیفرم گفته می‌شود. معمولا واریکوسل بعد از دوران بلوغ ایجاد می‌شود، هر چند در بسیاری از موارد تا زمان ارزیابی مشکلات باروری تشخیص داده نمی‌شوند.

واریکوسل یک وضعیت بسیار متداول هستند. در حقیقت، واریکوسل شایع‌ترین علت ناباروری مردان است و تا ۴۰ درصد موارد را تشکیل می‌دهد. با این حال، تقریباً ۱۵ درصد از کل مردان دچار واریکوسل هستند و لزوما همیشه منجر به ناباروری نمی‌شوند. بنابراین لازم نیست که همه واریکوسل‌ها تحت درمان قرار گیرند. با این حال‌، اکثر پزشکان در صورت بروز مشکلات ناباروری مردانه توصیه می‌کنند که هر چه زودتر فرد تحت درمان قرار بگیرد. اگرچه واریکوسل خطری برای سلامت فرد ندارد اما می‌توانند به مرور زمان به زوال باروری منجر شوند.

علل ابتلا به واریکوسل چیست؟ 


واریکوسل‌ها احتمالاً نتیجه شرایط ژنتیکی هستند که ناشناخته مانده‌اند. اما آنچه بطور قطع معلوم است این است که هنگامی که مردی دچار واریکوسل می‌شود رگ‌های بیضه بزرگ می‌شوند زیرا برخی از دریچه‌های ریز در داخل رگ‌ها به درستی بسته نمی‌شوند. این دریچه‌ها معمولاً از برگشت خون به عقب جلوگیری می‌کنند. هنگامی که این دریچه‌ها دچار اختلال می‌شوند و یا از بین می‌روند خون در رگ‌ها جمع شده و باعث تورم آنها می‌گردد. این افزایش جریان خون باعث می‌شود که دمای بیضه‌ها گرم‌تر شود. اسکروتوم از بدن دور می‌شود تا دمای بیضه‌ها خنک شود اما با این حال باز هم حرارات این قسمت از بدن بالا می‌ماند. این حالت می‌تواند منجر به بروز برخی از مشکلات شود.

چرا واریکوسل باید درمان ‌شود؟


چرا واریکوسل باید درمان ‌شود؟

بسیاری از پزشکان هنوز نقش واریکوسل (واریس بیضه‌ها) در ناباروری مردان و بروز سایر مشکلات را نمی‌دانند. برخی از پزشکان اهمیت درمان واریکوسل از طریق عمل جراحی را دست کم می‌گیرند. اما واقعیت این است که واریکوسل می‌تواند در هر سنی برای مردان مشکلاتی ایجاد کند. این مشکلات می‌تواند شامل ناباروری، کاهش تولید تستوسترون بدن، عملکرد غیر طبیعی دستگاه تناسلی و درد در بیضه‌ها باشد. این موارد از جمله دلایل مراجعه‌ی مردان به پزشک است که در اغلب موارد تشخیص آن واریکوسل است.

واریکوسل باعث ناباروری می‌شود  

اسپرم‌ها در بیضه‌ها که در خارج از بدن و در اسکروتوم آویزان هستند ساخته می‌شوند. در واقع ضروری است که ساختار بدن به این گونه باشد و بیضه‌ها در خارج از بدن قرار داشته باشند زیرا بیضه‌ها برای تولید اسپرم باید کمی خنک‌تر از دمای طبیعی بدن باشند. هر چیزی که باعث گرم شدن بیضه‌ها شود به تولید اسپرم آسیب می‌زند. بدین ترتیب واریکوسل می‌تواند به باروری مردان آسیب برساند: جمع شدن خون اضافی در رگهای بزرگ شده باعث گرم شدن غیرطبیعی بیضه می‌شود و تولید اسپرم را کاهش می‌دهد.

واریکوسل باعث کاهش تولید تستوسترون می‌شود  

بیضه‌های بزرگتر اسپرم و تستوسترون بیشتری نسبت به بیضه‌های کوچکتر تولید می‌کنند. در مردانی که واریکوسل بزرگ و یک طرفه دارند، بیضه مبتلا به واریکوسل ممکن است از نظر تولید اسپرم و تستوسترون به طور قابل توجهی کمتر از حالت عادی باشد. با این حال، حتی در بیضه طبیعی، تولید اسپرم و تستوسترون کمتر است. واریکوسل نه تنها به بیضه مبتلا صدمه می‌زند بلکه می‌تواند منجر به سرکوب تولید اسپرم در بیضه دیگر شود.

درد بیضه می‌تواند ناشی از واریکوسل باشد

تنها پنج تا ده درصد از مردانی که واریکوسل دارند، درد در بیضه‌ها را تجربه می‌کنند. این درد ممکن است خفیف یا شدید باشد و معمولاً در طول روز بدتر می‌شود. ایستادن یا انجام ورزش جسمانی، به ویژه برای مدت طولانی ممکن است باعث تشدید درد شود. معمولاً به هنگام دراز کشیدن این درد تسکین می‌یابد.

واریکوسل می‌تواند باعث غیرطبیعی بودن و نامتقارن شدن ظاهر دستگاه تناسلی شود

غالباً کل اسکتروتوم مبتلا به واریکوسل بسیار پایین‌تر از بیضه سالم آویزان می‌شود. حتی گاهی ممکن است که رگهای بیضه‌ی مبتلا به واریکوسل قابل رویت باشند و اسکروتوم شکلی عجیب و نامتقارن پیدا کند و باعث که خجالت فرد شود.

چگونه می‌توان واریکوسل را تشخیص داد؟ 


معاینه بدنی 

معمولاً می‌توان با معاینه جسمانی فرد واریکوسل را تشخیص داد. حتی به راحتی می‌توان زمانی که بیمار چند دقیقه در یک اتاق گرم ایستاده است واریکوسل را تشخیص داد. غالباً زمانی که بیمار به خودش فشار می‌آورد واریکوسل بزرگ‌تر می‌شود زیرا در این حالت خون به سمت بیضه برمی‌گردد. اکثر متخصصان بر این عقیده‌اند که فقط واریکوسل‌های تشخیص داده شده از طریق معاینه بدنی بیمار از نظر بالینی دارای اهمیت هستند و باید تحت درمان قرار بگیرند.

تجزیه و تحلیل مایع منی


معمولاً در بیشتر پارامترهای منی واریکوسل‌ با ناهنجاری‌هایی همراه هستند. با این حال، واریکوسل می‌تواند باعث نقایص مجزا در تعداد اسپرم، تحرک، مورفولوژی یا عملکرد فرد نیز شوند.

مورفولوژی دقیق 

در این روش از پارامترهای واضح به منظور ارزیابی مورفولوژی یا ساختار اسپرم استفاده می‌شود. درصد اشکال کاملاً طبیعی نشان از وجود ارتباط معنادار با میزان لقاح آزمایشگاهی (در یک ظرف) دارد. نمونه‌هایی که ۱۴ درصد یا اشکال کاملاً نرمالی از خود نشان می‌دهند نسبت به نمونه‌هایی که ۴ درصد یا کمتر دارند، لقاح بسیار بهتری در شرایط آزمایشگاهی دارند. با این وجود، اختلاف نظرهایی وجود دارد که آیا این درصدها با میزان موفقیت داخل بدن ارتباط دارند یا خیر. مطالعات متعددی نشان می‌دهد که درمان واریکوسل باعث بهبود مورفولوژی دقیق در بیماران خاص می‌شود. بنابراین، اگرچه آزمایش قبل از عمل برای مورفولوژی دقیق مفید است اما نباید نتیجه آن در تصمیم‌گیری برای درمان واریکوسل تأثیر بگذارد.

سونوگرافی و داپلر

سونوگرافی یک روش تشخیصی حساس است که می‌تواند واریکوسل‌های به قطر ۲ تا ۳ میلی‌متر را تشخیص دهد. البته به کمک سونوگرافی می‌تواند واریکوسل‌هایی را که با چشم و در معاینه جسمانی دیده نمی‌شوند را نیز تشخیص داد. به این  نوع واریکوسل‌ها “واریکوسل تحت بالینی” گفته می‌شود. از آنجا که مطالعات اصلی که به بررسی تأثیرات بستن رگ‌های واریسی بر روی پارامترهای منی می‌پردازند رابطه‌ی معناداری بین اندازه واریکوسل و واکنش‌های آن پیدا نکردند لذا برخی معتقدند که اصلاح واریکوسل‌های تحت کلینیکی منجر به همان اندازه درمان واریکوسل‌های بالینی بهبود می‌شوند. با این حال، اکثر گزارشات منکر این امر هستند و نشان از میزان پاسخ کم‌تر پس از ترمیم واریکوسل‌های تحت کلینیکی و حتی نرخ بارداری پایین‌تر دارند.
سونوگرافی داپلر را می‌توان به راحتی در مطب انجام داد و معکوس شدن جریان خون را در طی مانور والسالوا مشخص کرد. همچنین به کمک سونوگرافی داپلر می‌توان یک واریکوسل تحت بالینی را نیز تشخیص داد. البته سونوگرافی داپلر در آقایان دارای پوست سفت در قسمت اسکروت، تارهای کوتاه اسپرم نیز مفید است و یا به کمک آن می‌توان در صورت وجود واریکوسل چپ قابل لمس، سمت راست را بررسی کرد.

راه‌های درمانی واریکوسل 


راه‌های درمانی واریکوسل

اگر بیمار علائمی نداشته باشد یا علائم آن خفیف باشد و خطر ناباروری وجود نداشته باشد می‌توان با پوشیدن یک ساپورت ورزشی یا لباس زیر مناسب شرایط بیضه‌ها را کنترل کرد و تکیه‌گاهی برای اسکروتوم فراهم نمود.

هدف از درمان واریکوسل تسکین درد و بهبود پارامترهای مایع منی، عملکرد بیضه‌ها و میزان بارداری در زوجینی است که مرد به علت واریکوسل دچار ناباروری شده است. مطالعات نشان می‌دهد که درمان واریکوسل می‌تواند هر سه پارامتر را بهبود بخشد. ترمیم واریکوسل منجر به بهبود قابل توجهی در تجزیه و تحلیل مایع منی در ۶۰ تا ۸۰ درصد از مردان می‌شود.کیفیت منی قبل از عمل جراحی در مردان مبتلا به واریکوسل‌های بزرگ نسبت به مردان مبتلا به واریکوسل‌های کوچک ضعیف‌تر است اما درمان واریکوسل‌های بزرگ در مقایسه با درمان واریکوسل‌های کوچک بهبودی بیشتری به همراه دارد.

درمان واریکوسل شامل حذف رادیولوژیکی یا بستن رگ از طریق عمل جراحی است. عمل جراحی واریس بیضه معمولا به صورت سرپایی انجام می‌شود که در آن برشی کوچک درست در زیر کشاله ران ایجاد می‌شود. هر چند که بیشتر مردان ترجیح می‌دهند که در حین جراحی بیهوش باشند اما می‌توان آن را از طریق تزریق آرام بخش داخل وریدی بصورت بیهوشی موضعی (بیحس کردن) نیز انجام داد. طول دوران بهبودی در بین بیماران متفاوت است اما بیشتر آقایان قادرند طی ۳ الی ۴ روز پس از جراحی به سر کار خود برگردند و فعالیت‌های خود را (غیر از بلند کردن اجسام سنگین از روی زمین) بصورت کامل طی ۷ الی ۱۰ روز از سر بگیرند. فراموش نکنید که تا ۳ هفته بعد از عمل جراحی نباید به سراغ بلند کردن اشیاء سنگین رفت.

می‌توان واریکوسل را تحت عمل‌های جراحی باز و از طریق بزرگنمایی لوپ یا میکروسکوپ نیز انجام داد. از مزایای رویکرد میکروسکوپی در درمان واریکوسل می‌توان به شناسایی و محافظت دقیق از شریان‌های بیضه، شریان‌های کرمیستیک و مجاری لنفاوی و همچنین شناسایی دقیق کلیه رگ‌های داخلی اسپرماتیک و غده‌ای اشاره کرد. استفاده از میکروسکوپ این امکان را به پزشک جراح می‌دهد تا شریان ریزی را که خون را به بیضه می‌رساند، پیدا کرده و از آن محافظت کند. همچنین از طریق بزرگنمایی با میکروسکوپ امکان شناسایی و محافظت از دستگاه لنفاوی را فراهم کرد و خطر بروز هیدروسل (کیسه آب تشکیل شده در اطراف بیضه) پس از عمل جراحی از بین می‌برد. پس از عمل جراحی، بازگشت وریدی از طریق رگهای عروقی صورت می‌گیرد که به سیستم پودندال داخلی تخلیه می‌شوند و معمولاً دریچه‌های سالمی دارند.

همچنین می‌توان از لاپاروسکوپی که معمولاً در ناباروری زنان مورد استفاده قرار می‌گیرد نیز برای درمان واریس بیضه در مردان استفاده کرد.

شایع‌ترین عوارض ناشی از واریکوسلکتومی شامل هیدروسل، عود واریکوسل و آسیب عروق بیضه است. استفاده از میکروسکوپ عمل جراحی امکان شناسایی دقیق لنفاتیک‌های اسپرماتیک، رگ‌های داخلی اسپرماتیک و انسداد وریدی و رگ‌های بیضه را فراهم می‌سازد تا میزان بروز این عوارض به میزان قابل توجهی کاهش یابد. جراحی میکروسکوپی واریکوسلکتومی علاوه بر حفظ عملکرد بیضه، بهبود کیفیت مایع منی، و بهبود میزان بارداری در تعداد قابل توجهی از مردان، روشی ایمن و مؤثر در درمان واریکوسل نیز به شمار می‌رود.

نتایج حاصل از درمان واریس بیضه


درمان واریکوسل منجر به بهبود پارامترهای منی در تقریباً دو سوم بیماران خواهد شد بطوری که بیشتر مطالعات نشان می‌دهد که میزان حاملگی بدون استفاده از شیوه‌های کمکی چیزی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد است. در چشم انداز تصادفی درمان واریکوسل، تیم جراحی میزان بارداری را پس از گذشت یک سال از جراحی ۴۴ درصد و ۷۶ درصد پس از گذشت دو سال ارزیابی کرده‌اند. این در حالیست که نرخ بارداری در واریکوسل‌های درمان نشده ۱۰ درصد است. از آنجا که چرخه اسپرماتوژنیک تقریبا ۹۰ روز طول می‌کشد لذا معمولا پزشک نتایج بهبود مایع منی را در ۳ ماهگی و ۶ ماهگی پس از جراحی بررسی می‌کند. مطالعات نشان می‌دهد که استفاده از واریکوسلکتومی میکروسکوپی در مردان نابارور با تستوسترون سرم پایین برای بهبود سطح تستوسترون سرم موثر است.

سؤالات متداول 


چه زمانی پس از جراحی واریکوسل  می‌توان رابطه جنسی برقرار کرد؟ 

به طور کلی بهتر است که تا ۳ هفته پس از عمل جراحی از انجام هر نوع فعالیت جنسی خودداری کنید.

چه زمانی می‌‌توان پی‌برد که آیا عمل جراحی واریکوسل موفقیت آمیز بوده است یا نه؟ 

حدود سه ماه طول می‌کشد تا سلول‌های اسپرم ایجاد و بالغ شوند. آنالیز مایع منی معمولاً سه تا چهار ماه بعد از عمل جراحی انجام می‌شود. پزشک تعداد و سلامتی اسپرم را ارزیابی کرده و این مورد را با نمونه گرفته شده قبل از عمل مقایسه می‌کند.

غالبا می‌توان در طی شش ماه پس از جراحی شاهد بهبودی خود باشید اما گاهی ممکن است که این مدت تا یک سال نیز به طول بیانجامد. کیفیت مایع منی در حدود ۶۰ درصد از مردان ناباروری که تحت جراحی واریکوسل قرار می‌گیرند، بهبود یافته است.

اگر چنانچه جراحی واریس بیضه موفقیت آمیز نبود چه روش‌های جایگزینی برای آن وجود دارد؟ 

اگر چنانچه کیفیت مایع منی مرد بعد از جراحی واریکوسل بهبود نیابد و سایر منابع ناباروری بالقوه مانند عفونت دستگاه تناسلی منتفی باشد در این صورت گزینه‌های درمانی مختلفی وجود دارد که ممکن است بتوان به کمک آنها فرد باروری خود را بدست آورد. یکی از این گزینه‌ها شامل استفاده از اسپرم سالم یک مرد و استفاده از این ماده برای لقاح آزمایشگاهی (IVF) است. اگر مردی در انزال خود اسپرم نداشته باشد در این صورت ممکن است بتوان از طریق یک عمل جراحی جزئی به نام بازیابی اسپرم فرد اسپرم خود را بدست آورد.

دوران نقاهت پس از جراحی واریس بیضه چگونه است؟  

جراحی واریکوسل معمولاً به صورت سرپایی انجام می‌شود و معمولاً بهبودی آن سریع و درد آن خفیف است. غالبا تورم اطراف برش‌های جراحی پس از چند روز از بین می‌رود و تغییر رنگ اسکروتوم به طور کلی طی حدود یک هفته برطرف می‌شود. فراموش نکنید که نباید به مدت دو هفته هیچ شيء سنگینی بردارید و یا ورزش سنگینی انجام دهید. البته معمولاً می‌توانید پس از گذشت یک یا دو روز بعد از عمل جراحی کارهای اداری خود را انجام دهید.

اگرچه در موارد بسیار نادر جراحی واریکوسل عوارض جانبی به همراه دارد اما برخی از عوارض جانبی آن می‌تواند شامل عود کردن واریکوسل، تشکیل فضای پر از مایعات به نام هیدروسل و آسیب‌دیدگی شریان بیضه باشد.

برای آماده شدن جهت انجام جراحی واریکوسل چه باید کرد؟ 

به غیر از تست‌های آزمایشگاهی استاندارد مورد نیاز برخی بیمارستان‌ها، امکانات جراحی سیار یا بیهوشی قبل از عمل جراحی واریکوسل لازم نیست که آزمایش‌های خاصی انجام دهید. در مردان بیش از ۴۰ سال، معمولاً نوار قلب (آزمایشی که مشکلات مربوط به فعالیت الکتریکی قلب شما را بررسی می‌کند) لازم است.

اگر پسر بزرگسال من واریکوسل داشت آیا باید حتما آن را درمان کرد؟ 

بله، واریکوسل در بزرگسالان باید اصلاح شود. واریکوسل‌های درمان نشده در نوجوانان می‌توانند منجر به شکل‌گیری بیضه‌های کوچک، کم بودن حجم مایع منی، کاهش تعداد اسپرم و بد شکل شدن اسپرم شود. همه این اختلالات با افزایش سن بر روی قدرت باروری فرد تأثیر می‌گذارد.

اسکروتوم من اندکی آویزان و دارای شکلی نامتقارن است. آیا ممکن است این موارد علائم ابتلا به واریکوسل باشد؟

بله، غیر طبیعی یا نامتقارن بودن اسکروتوم در اغلب موارد ناشی از ابتلا به واریکوسل در یک طرف آن است. غالباً کل طرفی از اسکروتوم که دچار واریکوسل شده است آویزان‌تر از سمت ‌دیگر و سالم آن می‌شود. در این حالت ممکن است که رگ‌های این سمت از اسکروتوم قابل رویت باشند و اسکروتوم شکلی عجیب و نامتقارن پیدا کند بطوری که ممکن است باعث خجالت فرد شود.

جراحی واریکوسل چه خطراتی دارد؟ 

احتمال بروز عوارض جدی بر اثر جراحی واریس بیضه بسیار نادر است.  برخی از خطرات و ریسک‌های جراحی واریکوسل شامل خونریزی، عفونت، آسیب ‌دیدگی بیضه، لخته شدن خون در پاها و خطرات مربوط به بیهوشی عمومی می‌باشد. حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از مردانی که تحت عمل جراحی واریکوسل قرار می‌گیرند کماکان بعد از عمل شاهد عود یا تداوم واریکوسل هستند.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *